Klantgestuurd voorraadbeleid en empowerment
Over Te Woon en andere initiatieven van woningcorporaties
Klantgestuurd voorraadbeleid en empowerment
Over Te Woon en andere initiatieven van woningcorporaties
Proefschrift
ter verkrijging van de graad van doctor
aan de Technische Universiteit Delft,
op gezag van de Rector Magnificus prof. ir. K.C.A.M. Luyben,
voorzitter van het College voor Promoties,
in het openbaar te verdedigen op vrijdag 1 juli 2011 om 15.00 uur
door Sake ZIJLSTRA
bouwkundig ingenieur
geboren te Haarlem
Dit proefschrift is goedgekeurd door de promotoren:
Prof. ing. A.F. Thomsen, Technische Universiteit Delft
Prof. dr. ir. V.H. Gruis, Technische Universiteit Delft
Samenstelling promotiecommissie:
Rector Magnificus, Voorzitter
Prof. ing. A.F. Thomsen, Technische Universiteit Delft, promotor
Prof. dr. ir. V.H. Gruis, Technische Universiteit Delft, promotor
Prof. dr. ir. M.G. Elsinga, Technische Universiteit Delft
Prof. dr. E.H. Tonkens, Universiteit van Amsterdam
Prof. dr. A. Reijndorp, Universiteit van Amsterdam
Prof. mr. J. de Jong, Technische Universiteit Delft
Dr. J.Helderman, Radboud Universiteit Nijmegen
Prof. dr. ir. P. Boelhouwer, Technische Universiteit Delft, Reservelid
Ontwerp: Sirene Ontwerpers, Rotterdam
Druk: Grafisch Goed, Rotterdam
ISBN 9789461860026
© 2011 Sake Zijlstra
‘As soon as questions of will or decision or reason or choice of action arise,
human science is at a loss.‘
Noam Chomsky (televisie interview).
‘Ham and egg salad on white bread, Keeps me company on nights like this
A pack of mentholated cigarettes, Keep my air nice and thick.’
Primus, The Pressman, Pork Soda, 1993
‘Zolang je vooruit kijkt duurt tijd altijd even lang.’
Voorwoord
Vijf jaar geleden had ik net na mijn afstuderen aangegeven nog wel eens onderzoek te willen doen bij de TU Delft. Dat is nu gebeurd. Pas bij het afronden van dit proefschrift herinnerde iemand mij eraan dat ik na mijn afstuderen had gezegd “dat nooit meer”. Kom je nu mee, dacht ik. Als ik weer dergelijk ondoordacht idee heb, lees mij dan deze eerste regels voor.
Wat promoveren is, kan ik niet zeggen. Ik ben wijzer geworden. Ik zou nog wel wijzer willen worden. Dat verklaart wellicht de keuze om wel te gaan promoveren nadat ik het afstuderen had afgezworen. Toen dacht ik ook veel geleerd te hebben. Toch gaat ook nu het gezegde op: hoe meer we weten, des te meer we ons afvragen. Promoveren zou, in dat opzicht, best 50 jaar kunnen duren.
In mijn ogen was het naast leren toch ook vooral lezen. Daarom is de vrucht ook in woord. Helaas kunnen niet alle vruchten gelezen, noch gehoord worden. De impact die ik als gevolg verwacht is klein, daarin zal ik berusten.
Beschouw ik mijzelf als meer empowered na het afronden van dit onderzoek? Neen, eerder minder. Het kennisdilemma is een naar spookje. En naarmate ik de uitkomsten meer op mezelf betrek, word ik sceptischer over de voorliggende resultaten. Ook ik zie mijn huis niet als “teken dat ik het goed doe in mijn leven”. Betekent dat dan dat ik minder geborgenheid aan de woning ontleen? Dat ik minder gemotiveerd was om de keuze voor koop te maken? Neen. In mijn (ons, naar ik hoop) geval was het een honger naar “creatie”, de wens om samen te wonen, de kwaliteit van de ‘deal’ en het plezier in klussen dat mij/ons dreef. Het genot, de trots en de waarde die we aan ons huis ontlenen zijn er niet minder om, al is het nog steeds niet af. Het zou echter ook (valse) bescheidenheid kunnen zijn. Maar ook de rol van geluk, of tenminste geluksbeleving, zou wel eens een meer culturele achtergrond kunnen hebben dan voorliggend beschreven. Ook ik zie het als ‘geluk’ dat mijn leven er zo uitziet. Kees, wat een geluk dat je 5 jaar geleden aan me gedacht hebt, bedankt daarvoor. André bedankt voor het geschonken vertrouwen. En Vincent, ik ben erg gelukkig geweest met jou als dagelijks begeleider.
Er zijn zoveel mensen die ik wil bedanken. Alle corporaties, bewoners, collega’s, medeonderzoekers… ieder die op enig moment op enigerlei wijze betrokken is geweest, heeft direct of indirect een bijdrage geleverd. Ik zal enkelen noemen. Bedankt: Martine van Sprundel en Jorien Elenbaas van Woonbron voor het meewerken aan de verkennende interviews, jullie zijn mij zeer behulpzaam geweest in het voorbereiden van de interviews en het selecteren van de complexen. Ik dank de corporaties uit het woonnetwerk en uit de onderzoekslijn MOVe voor hun financiële bijdragen. En alle corporaties die opdrachtgevers en deelnemers zijn geweest aan het “van eigen huis naar beter leven” onderzoek. Bedankt Maarten Vos van de SEV, Marja Elsinga, Reinout Kleinhans en Talja Blokland van het OTB. De samenwerking met de SEV en het OTB heeft, niet alleen bij de uitvoering van het onderzoek, veel aan mijn kennis en ervaring bijgedragen. Natuurlijk Karoline Poorter voor haar bijdrage aan de eerste verkenning van de initiatieven. Ik kan, zal en wil niet iedereen bij naam noemen. Ik dank alle corporatiemedewerkers die meegewerkt hebben aan de interviews over motieven en achtergronden van klantgestuurd voorraadbeleid en Te Woon. En alle bewoners voor de tijd dat ze mij op hun bank geduld hebben. Aan de interviews in Rotterdam heb ik veel plezier beleefd. Uitnodigingen vanaf het balkon toegeschreeuwd “hee onderzoekert, mot je een wijntje?!” hebben mij ontzettend doen genieten, ook al heb ik het aanbod afgeslagen. Collega’s en excollega’s, bedankt voor jullie bijdrage en de prettige sfeer waarin we werken. Helaas zagen wij onze werkplekken in de as verdwijnen. Voor mij betekende de brand de definitieve kennismaking met het “nieuwe werken” en ik was zo gelukkig niet erg veel kwijt te zijn, behalve de originele transcripties van de interviews welke ik soms nog actief mis. Alle lezers, meelezers, commentatoren bedankt voor de feedback. Véro en Frank, bedankt dat ik proefkonijn mocht spelen. Reinier, bedankt voor de achtervang. Alle anderen uit de sectie Housing: ik hoop dat we nog jaren doorkunnen.
Tenslotte, deze jaren had ik nooit goed doorgekomen zonder de steun van vrienden en familie. Vooral in de laatste eindsprint zijn jullie, al heb ik dat waarschijnlijk nooit gezegd, onmisbaar geweest. Jeltje, als ik jouw niet hat… Quirine je bent van meer steun geweest dan ik kan zeggen. Niet alleen privé, maar ook inhoudelijk. We delen de interesse in het veld en jij sleurt me af en toe mijn ivoren toren uit.
Een zelfde “realiteitscontrole” ervoer ik recentelijk op een conferentie. Hier zeuren we over empowerment en burgerschap terwijl in sommige landen mensen moeten vechten om een dak. De saamhorigheid en de Rotterdamse mentaliteit (niet lullen maar poetsen) die dan tentoongespreid wordt is in staat dingen voor elkaar te krijgen die (hier) voor onmogelijk gehouden worden. Het benadrukte het verschil in top-down en bottom-up benaderingen van empowerment en tussen community empowerment en personal empowerment. De rol van de omgeving, in welke mate de samenleving en het bestuur georganiseerd zijn, lijkt een belangrijke rol te spelen. Als gevolg zullen sommige, goedbedoelde beleidsambities, hier wellicht nooit tot stand komen.
Een laatste reflectie. Ik zelf ben overigens niet goed in staat te kiezen en keuzes te maken. Ik gebruik zelfaangeleerde technieken om hiermee om te gaan. Ik voel mij ergens tussen ‘human’ en ‘homo economicus’. Ik houd het midden tussen ‘keuzemijder’, ‘satisficer’ en ‘optimizer’. Hoe dat samenhangt met mijn sterrenbeeld (dubbele weegschaal) zou ik niet graag onderzoeken.
Is het af, wat nu? Misschien hadden sommige leraren in het verleden toch gelijk: je zou een goede docent zijn, misschien is onderzoek iets voor je… Het heeft er alle schijn van.
Sake Zijlstra, Rotterdam mei 2011
‘Het opdragen van een boek is als het sorry voor mijn afwezigheid zeggen.’